دلیل ایجاد جای زخم و راه های درمان آن

جای زخم یا اسکار اثری است که بعد از ترمیم زخم، بریدگی، جوش، جراحی یا سوختگی روی پوست باقی می ماند. این تغییر به دلیل تولید کلاژن در زمان ترمیم ایجاد می شود و ممکن است به صورت فرورفته، برجسته یا تغییر رنگ داده ظاهر شود. ظاهر جای زخم برای برخی افراد آزاردهنده است، اما خوشبختانه روش های مختلفی برای کاهش و درمان جای زخم وجود دارد که در ادامه بررسی می کنیم.

جای زخم چیست؟

جای زخم (Scar) نتیجه ی طبیعی فرایند ترمیم پوست بعد از آسیب دیدگی است. هر زمانی که پوست دچار بریدگی، بخیه، سوختگی، جراحی، جوش یا ضربه شود، بدن برای ترمیم بافت آسیب دیده کلاژن جدید تولید می کند. تجمع این کلاژن ممکن است ظاهری متفاوت از پوست سالم ایجاد کند که به آن اسکار یا جای زخم گفته می شود.

جای زخم می تواند:

• صاف یا برجسته باشد
• فرورفته شود
• یا رنگ آن تیره تر یا روشن تر از پوست اطراف دیده شود

شدت و شکل اسکار به عمق زخم، محل آن، سن فرد و حتی ژنتیک بستگی دارد.

انواع جای زخم

جای زخم ها (Scar) بسته به علت ایجاد، شدت آسیب، نوع پوست و روند ترمیم بدن، می توانند ظاهرهای متفاوتی داشته باشند. شناخت انواع جای زخم کمک می کند بهترین روش درمانی برای آن انتخاب شود. مهم ترین انواع جای زخم عبارتند از:

اسکار هیپرتروفیک

این نوع جای زخم به صورت برجسته و ضخیم روی محل زخم ایجاد می شود اما از ناحیه ی اولیه زخم فراتر نمی رود.

• معمولاً قرمز یا صورتی رنگ است
• ممکن است با خارش یا درد همراه باشد
• بیشتر در زخم های عمیق یا جراحی دیده می شود

اسکار کلوئیدی

کلوئیدها زمانی ایجاد می شوند که بافت ترمیمی بیش از حد رشد کند و از محدوده زخم نیز عبور نماید.

• ضخیم، سفت و براق هستند
• ممکن است به رنگ صورتی، قهوه ای یا تیره دیده شوند
• بیشتر در پوست های تیره تر دیده می شوند
• احتمال عود مجدد پس از درمان وجود دارد

اسکار آتروفیک (فرورفته)

این نوع جای زخم به جای اینکه برجسته شود، به داخل فرو می رود و بیشتر در موارد زیر دیده می شود:

• جای جوش
• آبله مرغان
• زخم های عفونی
  علت آن از دست رفتن کلاژن و بافت زیرپوستی است.

اسکار نرم و صاف (طبیعی)

در برخی موارد زخم پس از بهبودی به صورت صاف و نازک باقی می ماند. این اسکارها دردناک نیستند و معمولاً تنها تغییر رنگ خفیفی ایجاد می کنند.

اسکار انقباضی (Contracture Scar)

این نوع اسکار بیشتر در سوختگی ها دیده می شود و باعث جمع شدن پوست و محدودیت حرکت مفصل می شود.
در موارد شدید حتی روی عضلات و اعصاب هم تأثیر می گذارد.

جای زخم چگونه تشکیل می شود؟

وقتی پوست دچار آسیب می شود، بدن برای ترمیم زخم اقدام می کند. این فرآیند شامل چند مرحله است که در نهایت می تواند به ایجاد جای زخم منجر شود:

1. التهاب اولیه
   بعد از زخم شدن پوست، بدن با ارسال گلبول های سفید و پلاکت ها شروع به کنترل خونریزی و جلوگیری از عفونت می کند. در این مرحله، قرمزی، تورم و درد در محل زخم مشاهده می شود.
2. تولید بافت جدید (Proliferation)
   در این مرحله فیبروبلاست ها کلاژن تولید می کنند تا بافت آسیب دیده پر شود. این بافت جدید هنوز ضعیف و ناپایدار است و ظاهر آن معمولاً قرمز و نرم است.
3. بازسازی و بهبود نهایی (Maturation)
   کلاژن تولید شده مرتب می شود و بافت ترمیمی تقویت و سفت می گردد. بسته به میزان آسیب، روند تولید کلاژن و نوع پوست، این بافت می تواند به صورت اسکار برجسته، فرورفته یا صاف باقی بماند.

نکته: عواملی مثل ژنتیک، سن، عمق زخم و مراقبت های اولیه از زخم، شدت و نوع جای زخم را تعیین می کنند.

چرا جای زخم ایجاد میشود ؟

جای زخم زمانی ایجاد می شود که فرآیند طبیعی ترمیم پوست نتواند بافت آسیب دیده را کاملاً شبیه بافت اصلی بازسازی کند. عوامل اصلی ایجاد جای زخم عبارتند از:

1. عمق و شدت آسیب
   زخم های عمیق تر و وسیع تر معمولاً باعث ایجاد اسکار برجسته یا فرورفته می شوند.
2. عفونت زخم
   وجود باکتری یا عفونت در محل زخم روند ترمیم را کند می کند و بافت جدید ممکن است ناهموار یا ضخیم تشکیل شود.
3. ژنتیک و نوع پوست
   برخی افراد به طور ژنتیکی بیشتر مستعد ایجاد اسکار کلوئیدی یا هیپرتروفیک هستند، مخصوصاً پوست های تیره تر.
4. سن و سلامت عمومی
   افراد مسن یا کسانی که تغذیه ضعیف یا بیماری های مزمن دارند، روند ترمیم پوست در آنها کندتر است و احتمال ایجاد جای زخم بیشتر می شود.
5. مراقبت نادرست از زخم
   تمیز نکردن زخم، دستکاری یا کندن دلمه ها، استفاده نکردن از پانسمان مناسب و محافظت نکردن از نور مستقیم خورشید می تواند باعث تشکیل جای زخم بدشکل شود.

راه های درمان جای زخم

درمان جای زخم به نوع، شدت و سن زخم بستگی دارد. روش های درمانی می توانند تاثیرگذار در کاهش ظاهر زخم و بهبود بافت پوست باشند:

• کرم ها و ژل های موضعی: استفاده منظم از کرم ها و ژل های حاوی سیلیکون یا مواد مرطوب کننده باعث کاهش ضخامت، قرمزی و سفتی زخم می شود و ظاهر زخم را نرم تر و صاف تر می کند.
• لیزر درمانی: انواع لیزرها مانند لیزر فرکشنال یا پالس رنگی می توانند سطح زخم را صاف کرده و رنگ آن را بهبود دهند. این روش با تحریک تولید کلاژن به ترمیم بهتر بافت پوست کمک می کند و برای اسکارهای تازه و برجسته مؤثر است.
• میکرونیدلینگ: ایجاد میکروکانال های ریز در پوست باعث تحریک تولید کلاژن و بازسازی بافت آسیب دیده می شود و بافت زخم را یکدست، نرم و صاف می کند.
• تزریق استروئید (کورتون): این روش معمولاً برای اسکارهای برجسته و کلوئیدی کاربرد دارد و با کاهش التهاب و کنترل رشد بافت، زخم را نرم تر و کوچکتر می کند.
• جراحی ترمیمی: برای اسکارهای وسیع یا زخم هایی که حرکت مفصل را محدود کرده اند، جراحی ترمیمی می تواند با برداشتن یا اصلاح زخم، ظاهر آن را بهبود دهد. معمولاً بعد از جراحی از لیزر یا پانسمان سیلیکونی برای نتیجه بهتر استفاده می شود.
• درمان های طبیعی و خانگی: استفاده از روغن های طبیعی مانند روغن نارگیل، آلوئه ورا و ویتامین E باعث مرطوب نگه داشتن پوست و بهبود ظاهر زخم می شود. ماساژ ملایم زخم جریان خون را افزایش داده و بافت زخم را نرم تر می کند.
• پانسمان سیلیکونی یا ورقه های ژله ای: استفاده منظم از این پانسمان ها می تواند روند صاف شدن اسکار را سرعت دهد و از رشد بیش از حد بافت زخم جلوگیری کند.

درمان های خانگی برای رفع جای زخم

برای درمان های خانگی جای زخم، استفاده از مواد طبیعی و روش های ساده می تواند نقش مؤثری در کاهش قرمزی، برجستگی و بهبود ظاهر زخم داشته باشد. روش هایی مثل:

• آلوئه ورا: ژل آلوئه ورا با خاصیت مرطوب کنندگی و ترمیم کنندگی طبیعی، باعث کاهش قرمزی و تحریک بازسازی پوست می شود و برای جای زخم تازه و قدیمی مناسب است.
• روغن ویتامین E: این روغن غنی از آنتی اکسیدان است و با افزایش تولید کلاژن و مرطوب نگه داشتن پوست، به نرم تر شدن و کم رنگ شدن جای زخم کمک می کند.
• روغن نارگیل: دارای خاصیت ضدالتهاب و مرطوب کننده است و با بهبود گردش خون در ناحیه زخم، به ترمیم سریع تر و کاهش برجستگی اسکار کمک می کند.
• ماسک عسل: عسل طبیعی با خاصیت ضدباکتری و ترمیم کنندگی، برای کاهش التهاب و سرعت بخشیدن به فرآیند بازسازی بافت پوست مؤثر است.
• روغن کرچک: این روغن با تحریک گردش خون و نرم کردن بافت زخم، در درمان جای زخم های فرورفته و برجسته کاربرد دارد.
• ماساژ ملایم زخم: ماساژ روزانه با روغن های طبیعی باعث افزایش جریان خون، نرم شدن بافت زخم و کاهش سفتی آن می شود و روند صاف شدن اسکار را تسریع می کند.

بهترین پماد برای از بین بردن جای زخم

برای بهبود جای زخم و کاهش قرمزی و برجستگی، استفاده از پمادهای مناسب به صورت منظم بسیار مؤثر است. پمادهایی که سیلیکون، ویتامین E یا ترکیبات ترمیم کننده دارند می توانند روند بهبود اسکار را تسریع کنند.

جدول بهترین پمادها برای از بین بردن جای زخم

نام پماد	ترکیب اصلی	کاربرد اصلی
پماد سیلیکونی	سیلیکون	کاهش ضخامت و برجستگی اسکار
پماد ویتامین E	ویتامین E	افزایش ترمیم و نرمی پوست
پماد آلوئه ورا	آلوئه ورا	کاهش التهاب و ترمیم بافت
پماد هیدروکینون	هیدروکینون	کمک به روشن شدن جای زخم های تیره
پماد ترمیم کننده گیاهی	عصاره های طبیعی	مرطوب کننده و بهبود عمومی پوست

چرا جای زخم تبدیل به اسکار می شود؟

هر زخم پس از آسیب پوست نیاز به ترمیم دارد و بدن با تولید بافت جدید، زخم را می بندد. در برخی موارد، این بافت ترمیمی به صورت غیرطبیعی و بیش از حد تولید می شود یا ساختار پوست اصلی به طور کامل بازسازی نمی شود که باعث ایجاد اسکار می شود.

عوامل مختلفی در تبدیل جای زخم به اسکار نقش دارند، از جمله عمق و شدت زخم، عفونت، ژنتیک، نوع پوست، سن و مراقبت های بعد از آسیب. هرچه این عوامل باعث اختلال در روند طبیعی ترمیم شوند، احتمال برجسته یا فرورفته شدن زخم و باقی ماندن اسکار بیشتر خواهد بود.

از بین بردن جای زخم با لیزر

لیزر درمانی یکی از روش های مؤثر برای کاهش قرمزی، برجستگی و نامنظمی سطح زخم است. انواع لیزرها مانند لیزر فرکشنال CO2 و لیزر پالس رنگی با هدف تحریک تولید کلاژن و بازسازی بافت پوست عمل می کنند و می توانند اسکارهای تازه و قدیمی را بهبود دهند.

این روش برای اسکارهای برجسته، هیپرتروفیک و کلوئیدی مناسب است و معمولاً چند جلسه درمانی با فاصله مشخص نیاز دارد تا بهترین نتیجه حاصل شود. همچنین لیزر می تواند با کاهش رنگدانه های اضافی، باعث یکدست شدن رنگ پوست در ناحیه زخم شود.

علت قهوه ای شدن جای زخم

قهوه ای شدن جای زخم معمولاً به دلیل تجمع بیش از حد ملانین در ناحیه آسیب دیده ایجاد می شود. این حالت بیشتر در زخم های تازه یا پوست های تیره تر دیده می شود و می تواند پس از التهاب یا تماس با نور خورشید تشدید شود.

عوامل دیگری که باعث تیره شدن زخم می شوند شامل التهاب طولانی مدت، عفونت، دستکاری زخم یا عدم مراقبت مناسب هستند. استفاده از کرم های روشن کننده، محافظت از زخم در برابر آفتاب و درمان های موضعی می تواند به کاهش تیرگی و بازگشت رنگ طبیعی پوست کمک کند.

از بین بردن جای زخم کهنه

جای زخم کهنه به زخم هایی گفته می شود که بیش از چند ماه یا سال از ایجاد آن گذشته است و بافت ترمیمی آن تثبیت شده است. برای درمان این نوع زخم ها معمولاً از روش های ترکیبی پزشکی و زیبایی استفاده می شود تا ظاهر اسکار بهبود یابد.

روش هایی مانند لیزر درمانی، میکرونیدلینگ، تزریق استروئید و پمادهای حاوی سیلیکون می توانند به کاهش برجستگی، صاف شدن بافت و کاهش رنگدانه ها کمک کنند. در موارد شدیدتر، جراحی ترمیمی یا استفاده از پانسمان های سیلیکونی نیز مؤثر است. همچنین مراقبت مداوم و محافظت از زخم در برابر نور خورشید، نقش مهمی در بهبود جای زخم کهنه دارد.

از بین بردن قرمزی جای زخم

قرمزی جای زخم معمولاً ناشی از افزایش جریان خون و التهاب در بافت تازه ترمیم شده است و در اسکارهای تازه بیشتر دیده می شود. برای کاهش این قرمزی می توان از کرم ها و ژل های سیلیکونی، پمادهای ضد التهاب و کرم های مرطوب کننده استفاده کرد.

روش های پزشکی مانند لیزر پالس رنگی یا لیزر عروقی نیز می توانند با هدف کاهش رگ های خونی ظریف و کاهش التهاب، قرمزی زخم را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. علاوه بر این، محافظت از زخم در برابر نور مستقیم خورشید به جلوگیری از تشدید قرمزی و تغییر رنگ کمک می کند.

از بین بردن جای زخم تازه

جای زخم تازه معمولاً با قرمزی، تورم و بافت نرم همراه است و درمان زودهنگام می تواند به کاهش ماندگاری و برجستگی اسکار کمک کند. استفاده از کرم ها و ژل های سیلیکونی، پمادهای ترمیم کننده و مرطوب کننده در مراحل اولیه ترمیم، باعث نرم و صاف شدن جای زخم می شود.

علاوه بر روش های خانگی، روش های پزشکی مانند لیزر درمانی، میکرونیدلینگ و پانسمان های سیلیکونی می توانند روند بهبود را سرعت دهند. مراقبت از زخم در برابر نور مستقیم خورشید و تحریک فیزیکی نیز نقش مهمی در جلوگیری از تغییر رنگ و برجستگی جای زخم تازه دارد.